حسین ثنایی نژاد - عضو هیات علمی دانشگاه

ما به عنوان یک مفسر افلاک نما، گروه های ابتدایی را آموزش می دهیم که : "چرا خورشید می درخشد؟" ، "چگونه صورت فلکی ها را بشناسند" و "چگونه جهت یابی کنند." افلاک نما می تواند در این راه کمک بسیار خوبی باشد. با این حال بر اساس تحقیقات روانشناسی در نیم قرن اخیر از جمله نظریه ژان پیاژه ، آموزش تابعی از رشد کودک و سطح بلوغ اوست. بر این اساس آموزش برخی از مفاهیم نجوم (اگر به قصد یادگیری آنهاست) تا زمانی که قدرت فهم آنها در کودک به وجود نیامده، نباید انجام شود. چنانچه دانش آموزان در مرز تغییر سطح باشند چیزهایی را می توان در افلاک نما به آنها آموخت که مرحله گذارشان را تسریع کند. ایده های زیر بر اساس داده های پیاژه و نتیجه گیری های اوست:

سطوح آموزشی و روش های افلاک نمایی

کدام عناوین یا روش ها هستند که نباید تا زمانی که کودکان به سطح معینی از بلوغ نرسیده اند آموزش داده شوند؟ پیاژه آموخت که کودکان تا مقطع دوم آموزشی نتیجه گیری علت و معلولی را تمرین می‌کنند. وقتی از یک کودک شش ساله پرسیده شود: "چرا خورشید در آسمان می ماند ؟" جواب این است که: "چون نورانی است" و اگر سنش بیشتر باشد: "چون روز است". اگر بخواهیم همین را برای یک کودک پیش دبستانی توضیح دهیم که خورشید در نیمی از شبانه روز در آسمان است، زیرا کره زمین می چرخد، اغلب آنها نخواهند فهمید. اما به عنوان یک واقعیت آن را برایمان تکرار خواهند کرد.

تا سن حدود هفت سالگی اغلب کودکان نمی توانند زمان، حرکت و مکان را تشخیص داده و به طور دقیق تغییرات و پیشرفت حوادث را بازسازی کنند. آنها قادر نیستتد اشیا مختلف را که با نرخ متفاوتی حرکت می کنند به طور کامل درک کنند. وقتی اَهِلّۀ [ جمع هلال ] ماه در بازه های زمانی سه روزه و در طول یک ماه قمری به کودکان پنج یا شش ساله نشان داده شوند نمی توان از آنها انتظار داشت که بتوانند این اَهِلّه را مشخص کرده، توضیح دهند و یا روی کاغذ بکشند. و نیز نمی توان از کودکانی در این سن و سال توقع داشت حرکت همزمان سیاره ها را بفهمند، حتی اگر آنها را در آسمان افلاک نما تماشا کرده باشند. آنها فاصله های زمانی در بازه های مختلف را با یکدیگر اشتباه می گیرند. اگر در این باره از آنها سوال شود پاسخ خواهند داد که سیاره های واقع در فاصله های دورتر زمان طولانی تری را خواهند داشت.

پیاژه کشف کرد که یک تعریف علمی می تواند به وسیله کودکی در سن هفت سالگی که دوران گذار اوست درک شود. کودک پس از این مرحله بیشتر قادر است از روابط بین حوادث مختلف سر در بیاورد. اما تعاریف برای کودکان بین هفت تا دوازده سال باید براساس تجربیات خیلی دقیق و شسته رفته باشند. از آنجا که پیاژه دریافت دانش آموزان در این مرحله توانایی تعریف، تنظیم و طبقه بندی برنامه های افلاک نما  را دارند، باید فعالیت های تمرینی آنها حول طبقه بندی اطلاعات و مشاهدات تمرکز یابد.

پس از یک برنامه در باره ی سازماندهی انواع اجسام فضایی، کودکان باید نقاشی بکشند و یا مطلبی بنویسند و یا مثلا بگویند زمین یک سیاره است، سیاره ها به دور خوشید در گردش هستند، خورشید یک ستاره است و تعداد زیادی از ستارگان ، کهکشان را تشکیل می دهند. کشیدن خورشید در زمان های مختلف روز و اَهِلّۀ ماه در زمان های مختلفِ ماه یا قرار دادن ستاره ها در یک گروه صورت فلکی براساس تعدادی از مشخصه های مختلف، مثال دیگری در باره چنین تمرینی می تواند باشد.

 کودکان بین کلاس دوم و یک یا دو سطح بالاتر مفاهیم اساسی را بر اساس نتیجه گیری می آموزند تا بر اساس منطق علت و معلولی. بنابراین‌ آموزش روش های افلاک نمایی که نیاز به منطق علت و معلولی دارند باید تا کلاس ششم و هفتم به تعویق بیفتد. مثالی که نباید برای دانش آموزان متوسط سال دوم و سوم بیان شود: اثر چرخش زمین به دور خودش با سرعت یک دور در ۲۴ ساعت برای کلاس نمایش داده می‌شود و سپس از ایشان سوال می شود که زمین به کدام جهت می چرخد. این آزمایش برای کلاس های پنجم و ششم مناسب است تا باعث رشد آنها در جهت ارتقاء بلوغ فکری شان باشد.

ایده های نجومی با مفاهیم زمان ها و فاصله های بسیار بزرگ گره خورده اند. پیاژه متوجه شد که تا  یک دانش آموز به سن حدود یازده و دوازده سالگی نرسد تصوراتش از فضا و زمانِ بی نهایت ، توسعه نمی یابد. یک کودک پنج سالۀ متوسط فقط می تواند اندازه های معینی را تصور کند. یک دانش آموز کلاس چهارم نیز می تواند اطلاعاتی نظیر ۹۳۰۰۰۰۰۰ کیلومتر و یا ۱۰۰۰۰۰ سال نوری و یا یک میلیارد سال را تصور کند. اما همین کودک مفاهیم ابدی و تا بی نهایت رفتن را قادر نیست در ذهنش بازسازی کند. درنتیجه مفاهیمی که نظریه "حالت پایدار" را در باره آغاز جهان بیان می کند برایش جز کلمات نامفهومی بیش نیستند.

مطالب - پر بازدید

ارتباط با ما

آفتاب صبح نیشابور می خواند تو را ...

صاحب امتیاز : سید مهدی علوی

مدير مسئول : يحيي قدمگاهي

سردبیر : حسن خواجويي

تلفکس : 42223407(051)

آدرس : خراسان رضوی، نیشابور، میدان باغات، بین خاتم النبیین 2 و 4 پلاک 202

کدپستی :9613665937

چاپخانه : پارسیان - نیشابور 42235572(051)

شماره ما در تلگرام : 09338891215

پیامک : 30002502223407

آپارات : http://www.aparat.com/neyshabur_khabar

تلگرام : http://Telegram.me/Aftabeneyshabur

اینستاگرام : http://Instagram.com/aftabeneyshabur

Template Design:Dima Group